Krótki film o miłości

Krótki film o miłości (w wersji telewizyjnej dystrybuowany jako Dekalog VI) – polski film psychologiczny z 1988 roku w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego, nakręcony na podstawie scenariusza napisanego przez Kieślowskiego wraz z Krzysztofem Piesiewiczem.

Bohaterami filmu są dziewiętnastoletni Tomek (Olaf Lubaszenko) oraz podglądana przezeń z mieszkania naprzeciwko plastyczka Magda (Grażyna Szapołowska). Magda, dowiedziawszy się o podglądactwie Tomka, aranżuje na nim zemstę, co prowadzi do tragicznych konsekwencji.

Krótki film o miłości został wyprodukowany w Studiu Filmowym „Tor” w ramach cyklu filmów telewizyjnych Dekalog, który stanowił próbę reinterpretacji judeochrześcijańskiego Dekalogu. Za zdjęcia do filmu odpowiadał Witold Adamek, natomiast muzykę skomponował Zbigniew Preisner. Ministerstwo Kultury i Sztuki dofinansowało wersję kinową Dekalogu VI, której premiera odbyła się w październiku 1988 roku. Krótki film o miłości został entuzjastycznie przyjęty przez krytyków zarówno w Polsce, jak i za granicą. Recenzenci chwalili film Kieślowskiego za walory artystyczne, wzorcowy warsztat, spójność estetyczną, grę aktorską i reżyserię. Na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych Krótki film o miłości otrzymał (ex aequo z Krótkim filmem o zabijaniu) Grand Prix „Złote Lwy” oraz cztery indywidualne nagrody, a na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w San Sebastián uhonorowany został Nagrodą Specjalną Jury oraz nagrodami FIPRESCI i OCIC.

Fabuła

Akcja Krótkiego filmu o miłości toczy się na jednym z warszawskich osiedli. W wynajętym pokoiku u matki swojego kolegi mieszka dziewiętnastoletni Tomek, pracujący na poczcie wychowanek domu dziecka. Nocami po kryjomu odsłania stojącą na stoliku lunetę i obserwuje przez okno kobietę w mieszkaniu położonym naprzeciwko. Magda, dojrzała kobieta parająca się sztukami plastycznymi, nie zdaje sobie sprawy z tego, że jest podglądana. Z czasem Tomek obdarza obserwowaną kobietę uczuciem na tyle silnym, że decyduje się do niej zbliżyć. Gdy pewnej nocy widzi Magdę w łóżku z mężczyzną, odwraca wzrok. Z zemsty przebija ostrą lotką opony stojącego przed domem samochodu należącego do kochanka Magdy. Ponadto podejmuje się zadania roznoszenia mleka, aby móc czasem popatrzeć na Magdę. Próbuje ściągnąć ją na pocztę, wkładając do jej skrzynki zawiadomienie o przekazie pieniężnym. Gdy pewnego wieczoru Tomek znów dostrzega Magdę z mężczyzną, wzywa do jej mieszkania pogotowie gazowe.

Pewnej nocy chłopiec staje się świadkiem sceny rozstania Magdy z jej kochankiem. Zdenerwowana kobieta wpada z płaczem do swojego mieszkania, a Tomek, obserwując ją, również płacze. Rano Tomek znowu wkłada do jej skrzynki zawiadomienie o przekazie. Kobieta zjawia się na poczcie, gdzie pracownicy podejrzewają ją o próbę wyłudzenia pieniędzy. Gdy wychodzi na ulicę, Tomek wybiega za nią. Rozmawia z nią i wyznaje jej uczucie. Magda, oburzona wiadomością o tym, że chłopiec ją obserwował przez lunetę, zostawia go na ulicy. Kolejnego wieczoru z zemsty kobieta aranżuje przedstawienie: najpierw zaciąga kochanka do łóżka, a następnie opowiada mu o Tomku. Mężczyzna zrywa się natychmiast i wybiega przed dom, po czym wywołuje chłopca. Tomek wychodzi przed blok i zostaje pobity. Rano przychodzi z mlekiem. Magda otwiera drzwi i podejmuje z nim rozmowę. Chłopiec proponuje spotkanie w kawiarni, a potem kobieta zaprasza go do swojego mieszkania. Dochodzi między nimi do zbliżenia miłosnego, jednak zaraz potem Magda cynicznie mówi Tomkowi, że nie ma czegoś takiego jak miłość – jest tylko seks. Zdruzgotany Tomek ucieka do siebie i próbuje popełnić samobójstwo, podcinając sobie żyły. Gospodyni wzywa pogotowie, a Tomek trafia do szpitala. Magda dowiaduje się o zdarzeniu i usiłuje odszukać Tomka. Składa wizytę u jego gospodyni, która pokazuje jej pokój i ustawioną lunetę. Na wieść o powrocie Tomka ze szpitala Magda natychmiast biegnie do jego mieszkania. Ale gospodyni nie pozwala obudzić śpiącego chłopca. Wówczas Magda spogląda przez lunetę na swoje mieszkanie, wyobrażając sobie scenę, w której uczestniczą oboje z Tomkiem.

A naive inexperienced young man spies on a woman who lives across the courtyard, and falls in love with her. He starts using tricks which he hopes will lead to them meeting.

Obsada

• Grażyna Szapołowska – Magda
• Olaf Lubaszenko – Tomek
• Artur Barciś – mężczyzna z walizką
• Stefania Iwińska – gospodyni Tomka
• Piotr Machalica – Roman
• Małgorzata Rożniatowska – naczelniczka poczty
• Stanisław Gawlik – listonosz Wacek
• Rafał Imbro(inne języki) – kochanek Magdy
• Jan Piechociński – kochanek Magdy
• Anna Gornostaj – pielęgniarka

Produkcja

Krótki film o miłości powstał pierwotnie jako szósta część cyklu filmów telewizyjnych Dekalog, pod opieką kierownika artystycznego Zespołu Filmowego „Tor”, Krzysztofa Zanussiego. Reżyser filmu, Krzysztof Kieślowski, napisał do niego scenariusz z pomocą adwokata Krzysztofa Piesiewicza, który był wcześniej współscenarzystą Bez końca (1984). Już na samym początku realizacji scenariuszy do Dekalogu (w tym do części szóstej) obaj zadeklarowali odcięcie się od polityki i koncentrację na współczesności. Biorąc pod uwagę ryzyko związane z tworzeniem filmów kinowych, Kieślowski zwrócił się do Telewizji Polskiej z propozycją nakręcenia cyklu; początkowo każdy z filmów miał zrealizować inny reżyser, jednak Kieślowski ostatecznie postanowił samodzielnie wyreżyserować cały cykl.

Produkcję Krótkiego filmu o miłości poprzedził okres próbnych zdjęć, podczas których Kieślowski miał problemy z obsadzeniem głównej aktorki. Jak twierdził, dopiero w ostatniej chwili przekonał się, że rolę Magdy powinna zagrać Grażyna Szapołowska. Jej ekranowym partnerem reżyser uczynił dziewiętnastoletniego Olafa Lubaszenkę, który wprawdzie „mówił zdecydowanie za grubym głosem jak na swój wiek”, jednak zdaniem Kieślowskiego oboje „stanowili na pewno dobrą parę”. To właśnie Szapołowska nakłoniła reżysera do tego, żeby w wersji kinowej nakręcić baśniowe zakończenie.

Olbrzymi problem ekipie filmowej – zwłaszcza operatorowi zdjęć Witoldowi Adamkowi – sprawiło zaaranżowanie scen, podczas których Tomek podgląda Magdę z wyższego piętra bloku naprzeciwko. Na potrzeby realizacji zdjęć użyto siedemnastu wnętrz, z których jedno – mieszkanie Magdy – było imitowane przez piętrową willę z prefabrykatu, znajdującą się 30 kilometrów od Warszawy. Obok niej postawiono dwupiętrową wieżę, która była na tyle wysoka, aby można było z niej sfilmować ujęcia imitujące widok przez lunetę. Owe ujęcia Adamek fotografował obiektywami 300 mm i 500 mm. Sytuację utrudniały problemy w komunikacji między członkami ekipy znajdującymi się w willi oraz na wieży, gdyż realizatorzy filmu byli zmuszeni stać na mrozie oraz nieustannie posługiwać się mikrofonami i głośnikami.

Na etapie produkcji, dowiedziawszy się od Ministerstwa Kultury i Sztuki o możliwości dofinansowania premiery kinowej dwóch filmów pełnometrażowych w ramach cyklu, Kieślowski wybrał osobiście Dekalog V (opublikowany ostatecznie jako Krótki film o zabijaniu); Ministerstwo zdecydowało się dodatkowo dofinansować wersję kinową Dekalogu VI. Premiera Krótkiego filmu o miłości w Polsce odbyła się 21 października 1988, jednak utwór Kieślowskiego i Piesiewicza został szybko zdjęty z afisza. Spore problemy stanowiła również dystrybucja filmu za granicą; jak relacjonował Zanussi, dystrybutorzy we Włoszech, Francji i w Niemczech odmawiali zakupu praw do dzieła Kieślowskiego i Piesiewicza, twierdząc, że „to jest nic niewarte” i „żebym nie tracił swojej wiarygodności, proponując im autora, o którym wiadomo, że nie ma wyjścia poza swój obszar etniczny”. Dopiero udany obieg festiwalowy zwrócił uwagę krytyki międzynarodowej na cały cykl Kieślowskiego, co ułatwiło poniekąd rozpowszechnianie kinowej wersji Dekalogu VI.