Kult

Remont, 1982

Kult powstał na początku 1982 roku w Warszawie, na bazie zespołów Poland i Novelty Poland. W pierwszym składzie zagrali wokalista i saksofonista Kazik Staszewski, basista Piotr Wieteska, gitarzysta Tadeusz Bagan i perkusista Dariusz Gierszewski, a nazwę wymyślił Tomasz Hornung. Pierwszym nagranym utworem była „Krew Boga”. 7 lipca 1982 roku zespół zagrał pierwszy koncert, w studenckim klubie „Remont”, na który sprzedano 14 biletów.

Jesienią 1983 roku Kult został laureatem 4. Festiwalu Nowej Fali w Toruniu. Teledysk do „Piosenki młodych wioślarzy” z kompilacji Tonpressu trafił do telewizji, a zespół, grający dotąd głównie w „Remoncie” i toruńskim „Od Nowie”, zaczął dostawać zaproszenia z całej Polski.

„Do Ani” i cenzura

Pierwszy singiel, „Piloci / Do Ani”, wydał Tonpress, a „Do Ani” doszło do 1. miejsca Listy przebojów Programu Trzeciego. W 1986 roku liderem zespołu został Staszewski, a do składu dołączył basista Ireneusz Wereński. Debiutancki album Kult ukazał się w czerwcu 1987 roku i łączył nową falę z funkiem, afro i reggae. Cenzura zatrzymała kilka piosenek, m.in. „Polska”, „Wódka” i „Hej, czy nie wiecie”. Dwie ostatnie trafiły jesienią na drugi album, Posłuchaj to do ciebie, „Wódka” pod tytułem „Na całym świecie źle się dzieje, koledzy”.

W sierpniu 1987 roku Kult zagrał na festiwalu w Jarocinie sześć utworów, w tym ponad dwudziestominutowy „Tan”.

„Arahja” i „45–89”

Psychodeliczny album Spokojnie, nagrany w poznańskim studiu „Giełda”, ukazał się w grudniu 1988 roku. Znalazła się na nim „Arahja”, jeden z największych przebojów zespołu. Po krótkim zawieszeniu działalności Staszewski reaktywował Kult i w 1989 roku zespół wydał rockową Kasetę z „Po co wolność”.

W 1991 roku ukazał się album 45–89 z „Totalną militaryzacją” i utworem tytułowym, w którym fragmenty przemówień Władysława Gomułki, Edwarda Gierka i Wojciecha Jaruzelskiego nałożono na muzykę. Jeszcze w tym samym roku punkowy Your Eyes przyniósł m.in. „Paradę wspomnień” o stanie wojennym.

Piosenki ojca

W 1993 roku Kult nagrał Tatę Kazika, album z piosenkami Stanisława Staszewskiego, ojca Kazika. Płyta rozeszła się w nakładzie ponad 700 tys. egzemplarzy, a w radiu promował ją „Baranek”. W 1994 roku ukazał się Muj wydafca z polską wersją „Gyöngyhajú lány” Omegi i „Pasażerem” według „The Passenger” Iggy'ego Popa.

W 1996 roku przyszedł Tata 2, z kolejnymi piosenkami Stanisława Staszewskiego i śpiewanymi przez niego wierszami Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego. „Kochaj mnie, a będę twoją” zespół nagrał z Violettą Villas.

Pomarańczowa trasa

W 1997 roku Kult zagrał pierwszą Pomarańczową trasę po Polsce i od tego czasu jesienne trasy pod tą nazwą stały się tradycją zespołu. Album Ostateczny krach systemu korporacji (1998) przyniósł cztery single na 1. miejscu Listy przebojów Trójki, m.in. „Panie Waldku, Pan się nie boi czyli lewy czerwcowy” i „Gdy nie ma dzieci”. „Komu bije dzwon” zespół zadedykował zmarłemu w 1998 roku perkusiście Andrzejowi Szymańczakowi, którego miejsce zajął Tomasz Goehs.

Dwupłytowy Salon Recreativo (2001) był pierwszym albumem Kultu na 1. miejscu listy OLiS. MTV Polska nie emitowała teledysku do „Brooklyńskiej Rady Żydów”, choć tekst piosenki mówi o Żydach z życzliwością. Na szczyt OLiS weszły też Poligono Industrial (2005) i Hurra! (2009) z „Marysią” i „Amnezją”.

Unplugged i Teneryfa

22 września 2010 roku w warszawskim Och-Teatrze Kult zagrał akustyczny koncert dla MTV. Wydany w listopadzie MTV Unplugged przekroczył 200 tys. sprzedanych nośników we wszystkich wersjach i przyniósł zespołowi diamentową płytę. Potem ukazały się Prosto (2013) z „Układem zamkniętym” do filmu Ryszarda Bugajskiego, Wstyd (2016) i Ostatnia płyta (2021), wszystkie na 1. miejscu OLiS. W 2020 roku z zespołu odeszli Janusz Grudziński i Tomasz Glazik, a dołączyli saksofonista Mariusz Godzina i klawiszowiec Konrad Wantrych.

29 listopada 2024 roku Kult zagrał na Teneryfie, na scenie plenerowej Hard Rock Hotel Tenerife. Nagranie koncertu zaczęło ukazywać się w częściach w czerwcu 2025 roku jako Tenerife 29.11.2024.

Brzmienie i teksty

Muzyka Kultu wyrasta z punku i nowej fali, z elementami rocka psychodelicznego i jazzu. Od początku wyróżniają ją klawisze i instrumenty dęte, głos Staszewskiego i jego często prowokacyjne teksty. W latach 80. piosenki uderzały w „system” rozumiany jako aparat państwa socjalistycznego, Kościół i narodowe tradycje, w latach 90. w polityków, klerykałów i wielkie korporacje.

Historię zespołu opisują książki Leszka Gnoińskiego Kult Kazika (2000) i Wiesława Weissa Kult. Biała księga (2009, uzupełnione wydanie 2017), a Kazik Staszewski wydał w 2015 roku autobiografię Idę tam, gdzie idę.