NOSPR Katowice

O miejscu

Siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia, w skrócie NOSPR, to sala koncertowa w Katowicach przy placu Wojciecha Kilara 1, w południowo-zachodniej części Bogucic, na granicy z Koszutką i Śródmieściem. Budynek należy do katowickiej Strefy Kultury, razem z Międzynarodowym Centrum Kongresowym, Muzeum Śląskim i Spodkiem. W chwili otwarcia był największym kompleksem koncertowo-nagraniowym w Polsce. Program obejmuje przede wszystkim muzykę klasyczną, ale także blues, jazz, hip-hop i muzykę elektroniczną. Co roku odbywa się tu ponad 300 koncertów.

Historia

Orkiestra przez dziesięciolecia nie miała odpowiedniej sali: od 1955 roku grała w nieistniejącym już kinie „Capitol” przy ul. Plebiscytowej, a od 1980 roku w gmachu przy placu Sejmu Śląskiego 2, który nie spełniał warunków koncertowych ani nagraniowych. W 2008 roku miasto Katowice wraz z SARP ogłosiło międzynarodowy konkurs architektoniczny. Spośród 17 prac 15 grudnia 2008 roku wybrano projekt Tomasza Koniora. Gmach stanął na terenie dawnego składu drewna kopalni „Katowice”, zlikwidowanej w 1999 roku.

Kamień węgielny wmurowano 6 czerwca 2012 roku, a generalnym wykonawcą była firma Warbud. Budowę ukończono w sierpniu 2014 roku. Całość kosztowała ok. 333 mln zł i była współfinansowana ze środków Unii Europejskiej oraz Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Uroczyste otwarcie odbyło się 1 października 2014 roku, w Międzynarodowy Dzień Muzyki: zabrzmiały utwory Lutosławskiego, Pendereckiego, Góreckiego i Kilara, a w drugiej części koncertu wystąpił Krystian Zimerman. Następnego dnia zagrała London Symphony Orchestra pod batutą Antonia Pappano.

W 2019 roku sala dołączyła do European Concert Hall Organisation jako jedyna sala z Polski. W latach 2021-2022 w Wielkiej Sali Koncertowej zbudowano organy, zainaugurowane 13 stycznia 2023 roku koncertem Ivety Apkalny. W 2026 roku, na 90-lecie orkiestry, przy budynku odsłonięto figurkę beboka Ficia, upamiętniającą Grzegorza Fitelberga.

Architektura i konstrukcja

Budynek zaprojektowała pracownia Konior Studio pod kierunkiem Tomasza Koniora, a konstrukcję i instalacje biuro Buro Happold Engineering. Gmach ma 115 m długości, 61,6 m szerokości i 28 m wysokości. Ceglana elewacja nawiązuje do okien familoków na Nikiszowcu. Ułożono ją z 611 tys. cegieł wypalonych w XIX-wiecznym piecu Hoffmanna w cegielni w Panoszowie; około 10% z nich pokryto czerwonym szkliwem. W 80 filarach o różnej szerokości ukryto instalacje techniczne.

Wielka Sala Koncertowa to osobna bryła z grafitowego betonu wstawiona w środek gmachu, „budynek w budynku”, do którego nie docierają dźwięki z zewnątrz. Szorstkie ściany z odciśniętym słojem desek mają przypominać bryłę węgla. Widownia w układzie winnicy otacza scenę, a kształt sali zainspirowały skrzypce Stradivariusa. Akustykę sali konsultował Yasuhisa Toyota z japońskiej firmy Nagata Acoustics, a od początku projektu pracowała przy niej Pracownia Akustyczna Kozłowski. Pogłos regulują kurtyny, a dźwięk odbija m.in. ważący 26 ton plafon nad sceną.

Sale i widownia

• Wielka Sala Koncertowa: 1 666 stałych miejsc i 128 dostawianych foteli. Scena mieści 120-osobową orkiestrę i 100-osobowy chór, a system platform pozwala dowolnie ją profilować. W czołowej ścianie stoją organy z ponad 7,6 tys. piszczałek i 105 głosami, jeden z największych instrumentów koncertowych w Europie (projekt Juliana Gembalskiego).
• Sala Kameralna: 283 miejsca.

Sale są tak odizolowane akustycznie, że można w nich jednocześnie nagrywać dwa koncerty. W budynku jest też studio nagraniowe i cztery sale prób sekcyjnych. Wokół gmachu rozciąga się park z około setką drzew, amfiteatrem i grabowym labiryntem odwzorowującym układ Katowic z 1926 roku.

Ważne wydarzenia

W NOSPR grały m.in. Wiener Philharmoniker, London Symphony Orchestra i Berliner Philharmoniker (2019), a także Krystian Zimerman, Piotr Beczała, Piotr Anderszewski, Andrea Bocelli (2021), Pat Metheny, Chick Corea, Take 6, SBB, Grzegorz Turnau i Natalia Kukulska. Budynek gości festiwale Tauron Nowa Muzyka i Rawa Blues, Festiwal Prawykonań Polska Muzyka Najnowsza oraz Międzynarodowy Konkurs Muzyczny im. Karola Szymanowskiego. Odbyły się tu gala International Classical Music Awards 2018, targi i festiwal WOMEX (2017), a od 2019 roku gale Fryderyków w kategorii muzyki poważnej.

Jak dojechać

Około 20 m od budynku, przy al. Roździeńskiego, jest przystanek autobusowy Katowice Strefa Kultury NOSPR, z którego odjeżdża ponad 20 linii, m.in. do Sosnowca, Będzina, Dąbrowy Górniczej i Mysłowic. Przystanek tramwajowy Katowice Rondo przy al. Korfantego leży ok. 300 m od głównego wejścia; jeżdżą stąd też tramwaje do Chorzowa, Bytomia i Siemianowic Śląskich. Z dworca PKP Katowice dojdziesz w ok. 15 minut. Przy budynku są trzy stacje roweru miejskiego Metrorower, a kładka nad ul. Olimpijską łączy NOSPR z Międzynarodowym Centrum Kongresowym i Spodkiem.

Parking

Najbliżej są parkingi Strefy Kultury. W dni robocze od 6:30 do 17:00 są płatne, a wieczorem, w weekendy i w dni ustawowo wolne bezpłatne, po pobraniu biletu zerowego przy szlabanie. Miejsc jest niewiele, a szlabany wydłużają wjazd i wyjazd, więc warto przyjechać wcześniej albo wybrać komunikację miejską. Samochód wiozący osobę o ograniczonej mobilności może zatrzymać się na 3 minuty przy głównym wejściu, przy fontannie od strony al. Roździeńskiego.

Udogodnienia i dostępność

Do budynku prowadzą dwa wejścia: główne od placu Wojciecha Kilara i drugie od wschodu. Siedem wind jest dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, jest też system wspomagający dla osób niedosłyszących. Miejsca parkingowe dla osób z niepełnosprawnościami wyznaczono poza strefą płatną, wzdłuż placu Kilara. Szatnia jest obowiązkowa i bezpłatna; przyjmuje także parasole, bagaż, wózki dziecięce i instrumenty. W budynku działają restauracja Ogrody by Famila i księgarnia Bookiestra, a w wakacje można zwiedzać gmach, także miejsca na co dzień niedostępne dla publiczności.

Najczęstsze pytania

Ile osób mieści NOSPR?

Wielka Sala Koncertowa ma 1 666 stałych miejsc i 128 dostawianych foteli, a Sala Kameralna 283 miejsca.

Gdzie jest NOSPR?

Przy placu Wojciecha Kilara 1 w Katowicach, w Strefie Kultury obok Spodka i Muzeum Śląskiego, ok. 15 minut pieszo od dworca PKP.

Gdzie zaparkować?

Na parkingach Strefy Kultury: wieczorem i w weekendy bezpłatnie, po pobraniu biletu zerowego przy szlabanie.

Czy szatnia jest płatna?

Nie, szatnia jest obowiązkowa i bezpłatna.

Kiedy otwarto NOSPR?

1 października 2014 roku.